Cadeaus ruilen: van Sinterklaas tot de laatste clubavond

Cadeaus ruilen betekent hier: lootjes trekken

Cadeaus ruilen is niet iedereen-voor-iedereen. Je trekt lootjes, je krijgt één naam, en je koopt één cadeau. In een groep van tien scheelt dat je negen cadeaus. Dat is de hele reden dat het bestaat: minder uitgeven, minder rondrennen, en toch gaat iedereen met een pakje naar huis.

In Nederland heet dat lootjes trekken, en het hoort van oudsher bij Sinterklaas. Secret Santa met Kerst is jonger en zakelijker en staat er inmiddels naast. Veel kantoren doen allebei: in november het echte werk met surprise en gedicht, in december een snelle ronde bij de borrel.

De vier momenten waarop Nederlanders loten

• Sinterklaas. Loten in de eerste helft van november, pakjesavond op 5 december. Surprise en gedicht horen erbij. Richtbedrag meestal €5 tot €15, op kantoor €10 tot €25.
• Kerst. Een Secret Santa bij het kerstdiner of de laatste vrijdagmiddagborrel. Zelden een gedicht, wel vaak een hoger bedrag. Dit staat volledig los van het kerstpakket van je werkgever — dat komt van het bedrijf en telt niet mee als jouw cadeau.
• Verjaardagen in een vriendengroep. Eén keer loten, en je houdt die naam het hele jaar. Zo hoeft niemand twaalf keer iets te bedenken.
• Verenigingen en clubs. Laatste training, laatste repetitie, laatste clubavond van het jaar. Grote groep, klein bedrag, en meestal geen gedicht omdat het dan te veel wordt.

Kies eerst het format

Het format bepaalt hoeveel werk het is. Bespreek het voordat je loot, niet erna.

• Klassiek. Eén cadeau binnen het bedrag. Snel, werkt overal.
• Surprise en gedicht. Het cadeau zit verstopt in iets zelfgemaakts van karton en papier-maché, met een rijmend gedicht erbij. Reken op een paar avonden. Alleen doen als de groep elkaar echt ziet.
• Alleen een gedicht. Halve moeite, veel plezier. Populair op kantoor.
• Tweedehands of zelfgemaakt. Marktplaats, de kringloop, of iets uit eigen keuken. Werkt goed bij studenten en bij groepen die het zonde vinden om nieuw te kopen.
• Thema. Alles onder de vijf euro, alles uit de supermarkt, of alles wat op moet.

Zo zet je het op

Eén iemand regelt het. Dat is geen straf, het is een half uur werk. 1. Spreek de datum, de plek en het bedrag af vóórdat je iemand uitnodigt, want daarna wordt het onderhandelen. 2. Maak de trekking aan met de naam van de groep, het type groep, de datum, de locatie en het richtbedrag. 3. Nodig uit. Dat kan op twee manieren: je deelt zelf een uitnodigingslink in de groepsapp, of je typt de namen en e-mailadressen in, waarna de loting meteen draait. 4. Bij de link-variant druk jij op de knop zodra iedereen erin zit. Er is geen klok die dat voor je doet. 5. Iedereen krijgt zijn naam per mail en vult een verlanglijstje in.

Bij gift2gift.me is dat gratis en hoeven de deelnemers geen account te maken. Ze klikken op de link, vullen hun naam en e-mailadres in, en klaar.

De loting zelf

Een goede loting is niet zomaar namen door elkaar husselen. Er zijn drie eisen. Niemand trekt zichzelf. Iedereen geeft precies één cadeau en krijgt er precies één. En er ontstaan geen onderlinge paren: trek jij Anouk, dan trekt Anouk jou niet. Dat laatste vergeten mensen met briefjes in een theemuts standaard, terwijl het net de aardigheid eruit haalt.

Met minder dan drie mensen valt er niets te loten. Vanaf drie kan het.

Zitten er stellen in de groep die elkaar toch al iets geven, of broers en zussen die dat onderling regelen? Sluit die combinaties uit vóór de trekking. Dat kan als jij als organisator zelf op de knop drukt.

Wat er meestal misgaat

• Het bedrag is nooit hardop afgesproken. Iemand komt met €40 aanzetten en de rest voelt zich rot. Noem één getal, geen marge.
• Te laat geloot. Wie op 25 november pas een naam krijgt, bouwt geen surprise meer.
• Iemand valt af. Vóór de trekking haal je die persoon eruit en klaar. Erna klopt de ketting niet meer en moet iemand het cadeau overnemen — spreek af wie dat doet, meestal de organisator.
• Niemand weet wat de ander wil. Daar is het verlanglijstje voor.

Het verlanglijstje doet het meeste werk

Hierin zijn Nederlanders goed. Drie of vier concrete dingen, met maat, kleur en allergieën erbij, en de gever hoeft niet te gokken. In de trekking kan iedereen producten zoeken of gewoon een link plakken uit welke winkel dan ook; titel, foto en prijs komen er vanzelf bij. Is het lijstje van jouw persoon leeg, dan helpt GiftGuru je aan ideeën op basis van wat je wél weet.

Veelgestelde vragen

Hoeveel mensen heb je minimaal nodig?

Drie. Bij twee weet je meteen van wie je iets krijgt en is het geen loting meer. Vanaf vier wordt het pas echt spannend, en boven de twintig loont het om het bedrag laag te houden.

Kunnen we het ook doen als we elkaar niet zien?

Ja, maar laat de surprise dan los. Iets van karton en papier-maché overleeft PostNL niet. Spreek af dat iedereen naar het huisadres van zijn persoon stuurt en zet de bezorgdeadline een week vóór de datum.

Is Secret Santa hetzelfde als lootjes trekken?

Het principe is hetzelfde. In de praktijk bedoelen Nederlanders met lootjes trekken meestal Sinterklaas, met surprise en gedicht, en met Secret Santa een kortere kerstvariant op het werk.

Wie mag zien wie wie heeft?

Alleen de organisator kan dat nakijken. Er is geen scherm waarop de hele groep aan het eind ziet wie wie had; dat vertellen mensen zelf op de avond.