Lootjes trekken: de regels waar het echt om draait

De basisregels in vier zinnen

Je koopt voor één persoon. Je krijgt van één persoon. Je zegt tot de avond zelf niet wie je hebt getrokken. En je houdt je aan het afgesproken bedrag.

De rest is invulling. Maar deze vier liggen vast, en zodra er eentje sneuvelt merkt de hele groep dat meteen.

Hoe groot de groep moet zijn

Drie is het minimum. Bij twee weet je meteen van wie je iets krijgt en valt er niets te loten.

• Drie tot vijf. Prima voor een huishouden of een klein team. Nadeel: de kans dat je raadt wie jou heeft is groot. Zorg dus dat niemand ziet wat een ander trekt.
• Zes tot twaalf. De fijnste maat. Genoeg mensen om anoniem te blijven, weinig genoeg om op één avond alle pakjes open te maken.
• Dertien tot dertig. Kan prima, maar houd het bedrag laag en plan de avond strak. Reken op twee à drie minuten per pakje; dertig gedichten voorlezen duurt langer dan je denkt.
• Meer dan dertig. Splits in twee of drie lotingen, per afdeling of per tak van de familie. Anders wordt het een marathon en haakt iedereen halverwege af.

Wat een eerlijke loting moet doen

Er zijn drie harde eisen aan de trekking zelf.

• Niemand trekt zichzelf. Vanzelfsprekend, en toch de reden dat de theemuts altijd twee keer rond moet.
• Iedereen geeft er één en krijgt er één. Niemand blijft met lege handen zitten, niemand krijgt er twee.
• Geen onderlinge paren. Trek jij Bram, dan trekt Bram jou niet. Dit is de eis die met briefjes bijna altijd sneuvelt, terwijl het net de aardigheid eruit haalt: als jullie het van elkaar weten, is het geen verrassing meer voor twee mensen tegelijk.

Een digitale loting bouwt in plaats van losse paren één gesloten ketting: jij geeft aan Bram, Bram aan Sanne, Sanne aan jou. Daarmee kloppen alle drie de eisen vanzelf. Bij gift2gift.me is dat de standaard en zie je zelf alleen je eigen naam.

Eén ding om te weten: de trekking gaat niet vanzelf af op een datum. Als organisator druk jij op de knop, of je typt de namen en adressen meteen in en dan draait de loting op dat moment. Je kunt hem daarna niet overdoen, dus wacht tot de groep compleet is.

Uitsluitingen: stellen, broers en zussen

In bijna elke familiegroep zitten mensen die elkaar sowieso iets geven. Een stel dat samen op vakantie gaat, twee zussen die het onderling regelen, ouders die hun kind los verwennen. Die combinaties sluit je uit vóór de trekking, zodat de loting eromheen rekent.

Houd het beperkt. Elke uitsluiting maakt de puzzel kleiner, en in een groep van zes met vier uitsluitingen blijft er weinig te loten over. Vuistregel: niet meer uitsluitingen dan een derde van het aantal deelnemers.

Op kantoor is uitsluiten meestal onnodig. Daar is de klacht eerder dat je alwéér iemand van je eigen team hebt.

Het bedrag: één getal, hardop

Noem één bedrag, geen marge. "Rond de tien euro" wordt bij de een acht en bij de ander achttien, en dat voel je als je het pakje openmaakt.

• Sinterklaas in familie- en vriendenkring: €5 tot €15 per persoon.
• Sinterklaas of Secret Santa op kantoor: €10 tot €25.
• Vereniging of grote groep: €5 tot €10, anders wordt het voor sommigen te veel.

De organisator zet dat bedrag als richtbedrag bij de trekking, zodat iedereen het bij zijn naam in de mail terugziet en niemand hoeft te vragen.

Geheim tot 5 december

Je zegt niets. Niet tegen je partner die in dezelfde groep zit, niet tegen de collega naast je, en al helemaal niet in de groepsapp waar iedereen in zit. Wie het verklapt, verpest het voor twee mensen.

Bij Sinterklaas hoort daar nog een laagje bij: het pakje wordt niet overhandigd, het "staat in de gang". Iemand belt aan, er wordt gebonkt op de deur, en er blijkt een zak te staan. Het gedicht is ondertekend met Sinterklaas of Piet, nooit met je eigen naam. Ook als iedereen precies weet hoe het zit, houd je dat vol.

Afvallers, en hoe je het cadeau overhandigt

Valt iemand af vóór de trekking, dan haal je hem eruit en is er niets aan de hand. Valt iemand af erna, dan zit je met een gat in de ketting: die persoon zou nog iemand een cadeau geven. Spreek dan af dat de organisator dat cadeau overneemt binnen hetzelfde bedrag. Dat is sneller en eerlijker dan alles omgooien.

De overhandiging zelf: bij een klassieke pakjesavond zet iedereen zijn cadeau van tevoren onopvallend neer, en gaan ze één voor één open, met het gedicht hardop voorgelezen. Op kantoor werkt het simpeler — alle pakjes op één tafel bij de borrel, en de ontvanger raadt wie het was. Wie het niet raadt, krijgt het te horen, of ook niet. Dat mag ook.

Veelgestelde vragen

Mag je zeggen wie je hebt getrokken als iemand het vraagt?

Nee. Ook niet aan iemand buiten de groep die het toevallig doorvertelt. De enige die de volledige uitslag kan inzien is de organisator, en die houdt zijn mond.

Wat als je iemand hebt getrokken die je nauwelijks kent?

Dat is precies waar het verlanglijstje voor is. Vraag desnoods via de organisator om wat richting, of kijk naar wat de persoon zelf heeft opgeschreven aan maten, voorkeuren en allergieën.

Moeten kinderen meedoen in de loting?

In de meeste families niet. Kleine kinderen krijgen van Sinterklaas en doen niet mee aan de trekking; vanaf een jaar of acht à negen groeien ze er vanzelf in. Doen ze mee, spreek dan een lager bedrag voor hen af.

Kun je de loting overdoen als er iets niet klopt?

Nee, een trekking gebeurt één keer. Controleer dus vóór je op de knop drukt of iedereen erin staat en of de uitsluitingen goed zijn ingevuld.