Lootjes trekken voor Sinterklaas: zo doen we het hier

Lootjes trekken hoort bij Sinterklaas, niet bij Kerst

De overgang is in bijna elk gezin hetzelfde. Zolang de kinderen klein zijn zetten ze hun schoen, met een wortel voor het paard, en komt alles van Sinterklaas. Ergens rond een jaar of acht valt het kwartje, en dan komt het voorstel: we gaan loten. Vanaf dat moment koopt iedereen voor één iemand en gaat pakjesavond over surprises en gedichten in plaats van over stapels.

Secret Santa met Kerst is iets anders en jonger. Dat is zakelijker, zonder gedicht, en het is de laatste twintig jaar komen overwaaien. Veel kantoren doen inmiddels allebei, maar wie in Nederland zegt dat hij lootjes gaat trekken, bedoelt in negen van de tien gevallen 5 december.

De hele kalender hangt aan één datum: pakjesavond op 5 december. In België wordt het de ochtend van de zesde, en dat merk je als er familie over de grens meedoet.

Zo doen families het

Geloot wordt in de eerste helft van november, vaak op een avond die daar speciaal voor is: de lootjesavond. Erwtensoep of chocolademelk, de eerste kruidnoten, en dan de briefjes. In veel families is dat sinds jaar en dag hetzelfde ritueel, tot iemand ontdekt dat er altijd twee mensen elkaar hebben getrokken.

Wat er daarna gebeurt, in vaste volgorde: iedereen maakt een verlanglijstje, halverwege november wordt er besteld, in de laatste week van november wordt er geknutseld, en op 5 december staat alles klaar. De pakjes worden niet overhandigd. Er wordt gebonkt op de deur, iemand roept dat er iets in de gang staat, en dan blijkt daar een zak te liggen. Ook als de jongste zeventien is, doe je dat gewoon.

De gedichten gaan hardop, meestal voorgelezen door de ontvanger zelf. Ondertekend met Sinterklaas of Piet, nooit met je eigen naam. Daarnaast liggen er dingen die buiten de loting vallen en die niemand meetelt: strooigoed, een chocoladeletter, marsepein, een pepernoot in elke jaszak.

Zo doen kantoren het

Op kantoor gebeurt het op de vrijdag die het dichtst bij 5 december ligt, tijdens de lunch of aan het eind van de middag. Vaak met een lagere ambitie dan thuis: cadeau plus gedicht, en de surprise alleen bij afdelingen waar iemand het leuk vindt om drie avonden te knutselen.

Drie dingen die op kantoor anders liggen. Ten eerste het bedrag: €10 tot €25 in plaats van €5 tot €15, omdat het cadeau het zonder familiegeschiedenis moet doen. Ten tweede de toon van het gedicht: plagen mag, maar over salaris, functioneren of privéomstandigheden schrijf je niet. Ten derde de opkomst — spreek af dat wie er die dag niet is, zijn pakje van tevoren afgeeft of laat bezorgen.

En voor de goede orde: het kerstpakket dat je van je werkgever krijgt is iets heel anders. Dat komt van het bedrijf, staat los van de loting en vervangt hem niet.

Het budget: €5 tot €15, en waarom dat genoeg is

Bij Sinterklaas zit de waarde niet in het cadeau maar in de moeite. Een cadeau van acht euro in een zelfgebouwde kartonnen espressomachine verslaat iets van dertig euro in glanzend papier, en dat vindt iedereen aan tafel ook.

• Familie en vrienden: €5 tot €15, met tien als meest gekozen afspraak.
• Kantoor: €10 tot €25.
• Vereniging of grote groep: €5 tot €10.
• Kinderen die meedoen: €5, apart afgesproken.

Noem één bedrag, geen marge. "Rond de tien euro" wordt bij de een acht en bij de ander achttien, en dat zie je op tafel liggen. Materiaal voor de surprise reken je er niet bij; dat kost al gauw vijf tot tien euro extra en anders wordt het cadeau te mager.

Surprise en gedicht: wat er van je wordt verwacht

Spreek dit vooraf af, want hier ontstaat het meeste ongemak. Er zijn drie niveaus, en de groep kiest er één.

• Volledig. Surprise plus gedicht. Reken op twee tot vier avonden knutselen, met droogtijd ertussen.
• Half. Cadeau in pakpapier plus een gedicht. Kost een uur en levert bijna evenveel op. Dit is wat de meeste volwassen groepen doen.
• Kaal. Alleen een cadeau. Prima bij grote groepen en op kantoor, maar dan verdwijnt wel het onderdeel waar mensen zich het langst iets van herinneren.

Wie een surprise bouwt, doet dat rond wat er op het verlanglijstje staat of rond iets dat bij de persoon hoort: de verbouwing, de nieuwe fiets, die ene vakantie waar het drie weken regende. Het gedicht plaagt en is nooit gemeen; over gewicht, geld, gezondheid en relaties schrijf je niet.

Kinderen in de loting

De grens ligt ergens rond de acht à negen jaar, maar kijk vooral naar het kind zelf. Zolang iemand nog gelooft, doet hij niet mee aan de trekking en krijgt hij zijn pakjes van Sinterklaas. Dat is voor iedereen het makkelijkst.

Doen oudere kinderen mee, spreek dan een lager bedrag voor hen af en help met het gedicht. Een gedicht van tien regels van een negenjarige is beter dan een van twintig regels dat de ouders hebben geschreven, en dat weet de ontvanger ook.

In gemengde gezelschappen loopt het vaak zo: de kleine kinderen krijgen hun pakjes eerst, daarna gaan zij naar bed of naar boven, en dan begint het gedeelte met de surprises voor de volwassenen. Twee avonden in één.

Loten zonder dat iedereen in één kamer zit

De lootjesavond haalt lang niet iedereen meer. Iemand woont in Groningen, iemand werkt die avond, en dan wordt het toch weer een app-rondje waarbij het misgaat.

Doe het dan digitaal. Bij gift2gift.me maak je één trekking aan met de datum, de plek en het richtbedrag erbij, deel je zelf de uitnodigingslink in de familie-app, en druk je op de knop zodra iedereen erin zit. Er gaat geen klok af op een gekozen datum; jij bepaalt het moment. Deelnemers hoeven geen account te maken en krijgen hun naam per mail.

Twee dingen die je vooraf regelt. Zet de stellen en de broers en zussen die elkaar toch al iets geven op de uitsluitingslijst voordat je trekt. En controleer of iedereen erin staat, want een trekking gebeurt één keer en is daarna niet over te doen.

Veelgestelde vragen

Wanneer trek je lootjes voor Sinterklaas?

Tussen 1 en 15 november. Dan is er drie tot vijf weken tot pakjesavond, en dat is precies genoeg om te bedenken, te bestellen, te bouwen en te schrijven. Loot je na 25 november, dan vervalt de surprise vanzelf.

Hoort er altijd een gedicht bij?

Bij Sinterklaas is het de verwachting, ja. Wil de groep dat niet, zeg dat dan expliciet vooraf, anders schrijft de helft er wel een en voelt de andere helft zich betrapt.

Doen partners van familieleden mee?

Meestal wel, en dan sluit je de stellen onderling uit. Kies één lijn voor de hele familie; half-half zorgt gegarandeerd voor een ongemakkelijk moment.

Wat als iemand na de trekking afhaakt?

Dan neemt de organisator dat ene cadeau over binnen hetzelfde bedrag. Opnieuw loten kan niet en zou de verrassing voor de hele groep verpesten.