Surprise maken en een gedicht schrijven voor Sinterklaas

Wat een surprise precies is

Een surprise — op zijn Frans uitgesproken, met de klemtoon achteraan — is een zelfgemaakt object waarin het echte cadeau verstopt zit. Het is dus geen versiering en geen tweede cadeau: het is de verpakking, en die verpakking is het punt. De ontvanger moet er iets voor moeten doen om bij zijn pakje te komen, en hij moet aan het object kunnen zien dat het over hem gaat.

Daarom is de vraag nooit "wat zal ik bouwen", maar "wat is het meest herkenbare aan deze persoon". De verbouwing waar hij het hele jaar over praat. De hond. De padelverslaving. Die vakantie waar het drie weken regende. Bouw dat, en het cadeau erin mag klein zijn.

Een idee halen uit het verlanglijstje

Het verlanglijstje is niet alleen een boodschappenlijst; het is je bouwtekening. Kijk niet naar het product maar naar de context eromheen.

• Koffiebonen op het lijstje? Een kartonnen espressomachine met een echte knop.
• Hardloopschoenen? Een schoen van dertig centimeter, of een finishlijn met een lintje.
• Een boek? Een reusachtig opengeslagen boek, waarvan de bladzijden opengaan.
• Plantenspullen? Een veel te grote bloempot met crêpepapieren blad erin.
• Concertkaartjes? Een gitaar, met de kaartjes achter de snaren.
• Iets voor de keuken? Een pan waar rook uit komt, van watten.

Staat het lijstje leeg, dan werk je vanuit wat je weet: het beroep, de auto, de sport, de lopende grap in de groep. Kom je er echt niet uit, dan kan GiftGuru je op weg helpen met cadeau-ideeën binnen het richtbedrag; het object eromheen verzin je zelf, want dat is nu net het persoonlijke deel.

Materiaal en gereedschap

Je hebt minder nodig dan je denkt, en het meeste heb je al.

• Stevig karton. Verhuisdozen zijn het beste. Vraag er twee bij de supermarkt, dat kost niets.
• Een afbreekmes en een snijonderlaag. Een oude plank of een dikke stapel kranten. Een schaar redt het niet door dubbel golfkarton.
• Een lijmpistool. Dit is het belangrijkste stuk gereedschap dat er is. Het pakt in tien seconden, terwijl hobbylijm je een avond kost aan wachten.
• Schilderstape. Om vormen bij elkaar te houden voordat je lijmt, en om ronde vlakken glad te trekken.
• Papier-maché: oude kranten in repen plus behanglijm. Bloem met water werkt ook, maar gaat schimmelen als het niet goed droogt.
• Verf. Acrylverf, of restjes muurverf uit de schuur. Grondlaag wit, daaroverheen kleur.
• Verder: crêpepapier, satéprikkers, wc-rollen, piepschuimbollen, gekleurd papier, en een kwast die je mag weggooien.

Reken op vijf tot tien euro aan materiaal. Dat telt niet mee in het cadeaubudget; spreek dat in de groep even af.

Zo bouw je hem, avond voor avond

Denk éérst na over de opening. De klassieke fout is een prachtig object bouwen en dan ontdekken dat het cadeau er niet in of niet uit kan. Bepaal dus vooraf waar het luik zit, of welk deel eraf gaat.

Avond één: vorm bouwen. Karton snijden, met tape in elkaar zetten, dan pas lijmen. Houd het formaat tussen een schoenendoos en veertig centimeter — het moet door een deur, in een auto en op tafel passen.

Avond twee: papier-maché, twee lagen, en dan minstens vierentwintig uur laten drogen. Sla deze avond over als je krap zit: karton met gekleurd papier eroverheen ziet er ook prima uit en scheelt je twee dagen.

Avond drie: grondlaag en verf, daarna details. Ogen, letters, een sticker, een lampje.

Vlak voor de avond: cadeau erin. Wikkel het in bubbeltjesplastic of stop het in een doosje, zodat er niets rammelt en niemand aan het gewicht kan raden. Naam erop, anders staat er straks een raadselachtig object in de gang.

Geen tijd meer? Er zijn eerbiedwaardige noodgrepen. Het cadeau invriezen in een bak water. Een doos in een doos in een doos, elk met een regel van het gedicht erop. Of een speurtocht door het huis, met de aanwijzingen in het gedicht verwerkt.

De regels van een goed gedicht

Een sinterklaasgedicht is geen poëzie, het is een toespraakje op rijm. Vijf regels, en meer zijn het er niet.

• Je schrijft als Sinterklaas. Dus in de derde persoon over jezelf als gever: "Sint hoorde dat je dit jaar…". Onderteken met Sinterklaas of Piet, nooit met je eigen naam.
• Plagen mag, kwetsen niet. De vuistregel: je plaagt alleen met dingen waar de persoon zélf grappen over maakt. Gewicht, geld, gezondheid, relaties en functioneren zijn buiten de orde, hoe grappig ze in je hoofd ook klonken.
• Wees concreet. Twee of drie echte gebeurtenissen van dit jaar zijn meer waard dan twintig regels algemeenheid. Het lekke dak, de nieuwe baan, de kat die de kerstboom sloopte.
• Rijm in koppels. AABB is het makkelijkst en klinkt het natuurlijkst bij hardop voorlezen.
• Lees het hardop voor je het uitprint. Struikel je over een regel, dan struikelt de voorlezer er ook over. Tel de lettergrepen: acht tot twaalf per regel loopt lekker.

De opbouw die bijna altijd werkt: een algemene opening van twee regels, dan zes tot twaalf regels over de persoon, dan twee regels die naar het cadeau hinten zonder het te verklappen, en tot slot een wens. Twaalf tot twintig regels is genoeg; alles boven de negentig seconden voorlezen verliest de tafel.

Eén ding om te laten: rijm nooit een regel af met een woord dat er niet toe doet, alleen omdat het rijmt. Wie "met heel veel plezier" of "al menig keer alhier" nodig heeft, kan de regel beter helemaal herschrijven. Verkeerde woordvolgorde om het rijm te redden is het duidelijkste teken van een gehaast gedicht.

Wat er meestal misgaat

• Te laat begonnen. Dit is de enige echte oorzaak. Papier-maché heeft droogtijd en die kun je niet inhalen. Loot in de eerste helft van november, dan heb je vier weken.
• Te groot gebouwd. Iets van een meter is indrukwekkend tot je het moet vervoeren.
• Het cadeau past er niet uit. Zie de opening.
• Een gedicht dat te ver gaat. Twijfel je bij een regel, dan haal je hem eruit. Er is nog nooit iemand beledigd door een regel die er niet stond.
• Verf die nog nat is. Reken één droge dag extra in.

Wil je jezelf die tijd echt geven, zet de trekking dan vroeg op. Bij gift2gift.me vul je de datum en het richtbedrag in, deel je de link met de groep en trek je begin november — de rest van de maand is dan van jou en je lijmpistool.

Veelgestelde vragen

Hoe lang doe je over een surprise?

Drie avonden verspreid over een week, plus droogtijd. Zonder papier-maché red je het in één lange avond. Wie zegt dat hij het op 4 december nog even doet, maakt iets van tape en spijt.

Hoe lang moet een sinterklaasgedicht zijn?

Twaalf tot twintig regels voor een volwassene, acht tot twaalf voor een kind. Voorlezen mag niet langer dan anderhalve minuut duren, anders raakt de tafel afgeleid.

Mag je een gedicht laten schrijven of kopiëren van internet?

Het mag, en je hoort het meteen. Een gedicht met drie kloppende details over de persoon is beter dan een vlekkeloos rijmend gedicht dat over niemand gaat. Schrijf desnoods acht eigen regels in plaats van twintig geleende.

Kun je een surprise opsturen?

Beter van niet. Karton en papier-maché overleven de post zelden heel. Groepen op afstand laten de surprise vallen en houden het gedicht aan; dat past gewoon in de envelop.

Wat doe je als je totaal niet kunt knutselen?

Kies één simpele vorm en voer die netjes uit: een kubus, een doos met een deksel, een schoen. Strak geverfd en met een goed gedicht doet dat het beter dan een ambitieuze bouw die half af is.